İSLÂM'DA KADIN HAKLARI

Yeni doğan kız

çocuklar babaları tarafından genellikle nefretle karşılanırdı. Kızların

doğumları cemiyette kendilerine aşağılayıcı bir tavra ve muameleye

mâruz bırakmasın diye babaları bunları, genellikle, ya putlara kurban

eder ya da diri diri gÖmerlerdi (XVI/58-59, XLIII/17, LIII/19-22)^[1].

Yaşamalarına müsaade edilmiş olanların ise mal-mülk edinmek ya da

bunları tasarruf etmek konusunda da, evlenmek ya da boşanmak konusunda

da söz hakları yoktu. Erkekler istedikleri kadar kadınla evlenir,

istedikleri kadar kadını da câriye ya da odalık olarak kullanabilir ya

da satabilirlerdi.

Hiç şüphesiz bu örfün

tesisinde Araplar ile beraber yaşamakta olan Yahudiler ve

Hıristiyanlar'ın kadınlara bakış açıları da rol oynamıştır. Yahudilerde

kadın belirli zamanlarında "kirli" olarak addedilen, bu yüzden yemek

pişirmesi dahi yasak olan horlayıcı bir konumdaydı. Hıristiyanlarda ise

papazların ve keşişlerin çoğu kadını Şeytan ile eşanlamlı görür, onunla

konuşmak dâhil herhangi bir münâsebette bulunmayı dahi tasvîb etmezdi.

İlâhî Hukūk Açısından Kadının Konumu

Kur'ân, kadınları hedef alan bu nefsânî uygulamaları ibtâl eden İlâhî

Hukūk'u da ihtivâ ve ilân etmektedir. Cenâb-ı Peygamber'in Sahîh

Sünneti ise bu hukūku tafsîl ve tahkîm etmektedir. Kur'ân'ın 176 âyet

ihtivâ eden IV. Nisâ (Kadınlar) sûresi kadın haklarına tahsîs edilmiştir.

Bu konuda önemli bazı hükümler şunlardır:
<>

• Kasten insan öldürmek (IV/92)

  haramdır. Onun için Câhiliyye Dönemi arapları gibi kız çocuklarını

  öldürecek yerde (LXXXI/8-9) Allāh'dan hayırlı evlâdlar istemek gerekir

  (II/218).

• Dilediğine kız, dilediğine erkek çocuk bahşeden; dilediğini de

  kısır bırakan Allāh'dır (XLII/49-50). Şu hâlde, doğurduğu çocuğun

  cinsiyetinden dolayı annesi sorumlu tutulamaz.

• Allāh kadınların haklarının koruyucusudur (IV/34). Bundan dolayı erkekler eşlerinin haklarına tam bir saygı göstermelidir (XXVI/183).
  
• Kadınlara mirâs yoluyla sâhip olmak haramdır (IV/19).
• Kadınların mirâs hakları (IV/7,11-12, 33, 176) ve mehir hakları (II/237, IV/4, 20-21, 24-25) vardır.
• Oğulların babalarının evlenmiş olduğu kadınlarla evlenmesi ise haramdır (IV/22).
• Koca eşleri arasında adâleti sağlamakla yükümlüdür, buna gücü yetmeyenin tek bir kadınla yetinmesi gerekir ( IV/3).
• Kocanın karısıyla iyi geçinmesi Allāh'ın emridir (IV/19).
• Kadının

  boşandığı zaman, apaçık bir bir hayâsızlığı yoksa, iddet müddetinin

  sonuna kadar oturdukları evlerden çıkmama (LXV/1), eğer kadın hâmile

  ise doğum yapıncaya kadar eski kocasından nafaka alma, eğer çocuğunu

  emzirirse bunun ücretini de eski kocasından isteme hakkı vardır

  (LXV/6)^[2].

  
  

Kadınların boşanma hakkı da vardır ama bir hadîsde:

• Şer'î

  bir zarûret ve aklî bir mecbûriyet olmadıkça bir kadın kocasından

  boşanmayı isterse Cennet'in kokusu ona haram olur (Ömer Fevzi Mardin, Hadîs-i Şerîfler, s. 332, İlâhiyyât Kültür Te'lifleri Basım ve Yayım Derneği Sayı 10, Yelken Matbaası, İstanbul 1978)

denilmektedir; zirâ

• Allāh'ın en hoşlanmadığı helâl, boşanmadır (Câmiü-s Sağîr Muhtasarı, Tercüme ve Şerhi, 1. cild, s. 37, no. 30, Yeni Asya Neşriyat, İstanbul 1996).

Kadınların kendilerini müdafaa etmek hakları da vardır. Kendisine zinâ suçu isnâd edilen kadın için Kur’ân:

hükümlerini vaz etmiştir. Burada, kadının hukūken kocadan daha fazla koruma altında bulunduğu âşikârdır.

Kezâ

Hazret-i Peygamber Vedâ Hutbesinde: “Çocuk, kimin yatağında doğduysa

ona aittir” demiştir. Bu hadîs, resmî annesi ve babasından başka hiçbir

kişinin çocuğun kendisine ait olduğunu iddia etmeğe hakkı olmadığını ve

eğer iddia ederse de bunun çocuğun annesine bir iftirâ gibi telâkki

edilmesi gerektiğine ruhsat veren hukūkî bir düzenlemedir. Çocuk

kadının bir günâhı sonucu doğmuş bile olsa, bu düzenleme nifâka ve

aile birliğinin parçalanmasına engel olan, ve kadının günâhının

cezâsını Rûz-i Cezâ’ya erteleyen rahmânî bir tedbirdir.

Cenâb-ı Peygamber'in kadınların haklarını tafsîl eden hadîslerinden bazıları da şöyledir:

• Kadının: 1) kocası yemek yediğinde kendisine de

  yedirilmesi, 2) bir şey giyindiğinde kendisinin de giyindirilmesi;

  kocasının 3) kendi yüzüne vurmaması, 4) "Sen çirkinsin" gibi sözlerle

  hakāret etmemesi, 5) cezâlandırmak düşüncesiyle evinin dışındaki bir

  yerde onu terk edip yalnız bırakmaması konusunda hakları vardır.

  (a.g.e., 2. cild, s. 310, no. 1975).

• Sizin hayrlınız, kadınlarına ve kızlarına hayrlı olanınızdır (a.g.e. 2. cild, s. 372, no. 2132).
• Evlilikleri hakkında kadınların fikrini alınız.

  Dul kadın kendi arzusunu açıkça ifâde eder. Bâkire kızın izni ise

  susmasıdır (a.g.e., 1. cild, s. 29, no.12).

• ... Şu iki zayıfın haklarını gözetme konusunda Allāh'dan korkun: dul kadın ve yetim çocuk (a.g.e., 1. cild, s. 62, no.72).
• İki küçük kızı ergenlik çağlarınadek yetiştiren, terbiye eden kişiyle ben Cennet'e girerim, hem şöylece (Şehâdet ve orta parmağını birleştirerek göstermişler; yanyanayız, aramızdan su sızmaz demek istemişlerdir) (Abdülbâkıy Gölpınarlı, H. Muhammed ve Hadîsleri, s. 94, no. 606, Arkın Kitabevi, İstanbul 1957)
  
• Hayırlınız ehline-ayâline hayırlı olanınızdır ve

  ben ehlime-ayâlime hayırlınızım; kadınları ancak kerem sâhibi büyük

  kişi ulu tutar, ağırlar ve onları ancak alçak olan horlar, aşağı

  tutar. (a.g.e., s. 102, no. 647)

• Erkek yalnız karısına, kadın da kocasına bakarsa

  Allāh ikisine de rahmetle bakar; erkek karısının elini tuttu mu

  ikisinin de günâhları ellerinin parmak uçlarından dökülür gider

  (a.g.e., s. 104, no. 663)

• Cennet anaların ayaklarının altındadır (a.g.e., s. 101, no. 637).
• Kim ki üç kız çocuğunu geçindirir, onları terbiye eder, evlendirir ve onlara iyilikte bulunursa Cennet onundur (Câmiü-s Sağîr Muhtasarı, Tercüme ve Şerhi, 3. cild, s.371, no. 3695).
• Kadınlarını ancak sizin en kötüleriniz döver (a.g.e., 1. cild, s. 306, no. 629).
• Hiçbir mümin eşine kötü söz söylemesin!
• Bir kimse eşinin bir huyundan hoşlanmıyorsa başka bir huyunu beğensin!
  

Kadınlara Revâ Görülen Sınırlandırmalar

Kur’ân’ın ve Peygamber’in kadınlara revâ görmediği bazı

sınırlandırmalar Emevîler’den i’tibâren sanki dinin bir rüknü (temel

kurallarından biri) imiş gibi yaygınlaştırılmıştır. Bunların başında

Emevîler’in Bizans’dan ve İran’dan görüp de Arap Âlemi’ne taşıdıkları:

1) çarşaf, ve 2) kadının hareme kapatılması gelmektedir.

Emevîler’den

i’tibâren kadınların kazanılmış hakları ve sosyal statüleri, Câhiliye

Dönemi’ni andıran bir biçimde, gerilemiştir. Kadın haklarına en büyük

tasallut Emevîler’den başka Haricîler’den ve Vehhâbîler’den gelmiş ve

giderek İslâm Âlemi’nde yaygınlaşmıştır. Bu dönemde zaman zaman

kadınlar eğitimden de mahrûm bırakılabilmişlerdir. Cenâb-ı

Peygamber’in:

• İlim öğrenmek her

  müslümana farzdır. (Abdülbâkıy Gölpınarlı, H. Muhammed ve Hadîsleri,

  s. 34, no. 199, Arkın Kitabevi, İstanbul 1957)

• İlmi gizleyene her şey, hattâ denizdeki balıkla havadaki kuş bile lânet eder. (a.g.e. s. 30, no. 170)
• Bir ân ilimle meşgūl olmak, bir ân kitaba, yazıya bakmak altmış yıl ibâdet etmekten hayrlıdır. (a.g.e. s. 34, no. 198)
  

hadîsleriyle

de sâbit olan “kadının eğitim ve ilim sâhibi olma hakk”na şu ya da bu

sebeplerle engel olunması Câhiliye Dönemi taassubunu yansıtan bir zulüm

ve bir yobazlık şeklinde bugün İslâm Âlemi’nde hâlâ yer yer tecellî

etmektedir.

Hazret-i Peygamber’in müslüman

kadınlarla bir arada oturup sohbet ettiği bilinmektedir. Kur’ân’da

yalnızca Hazret-i Peygamber’in zevcelerinden bir şey istendiği zaman

perde arkasından istenmesi şartı getirilmiştir (XXXIII/53). Bu şartın

diğer bütün müslüman kadınlara genelleştirilmesi ve hele uydurulmuş

hadîslerle bunun Hazret-i Peygamber’e izâfe edilmesi hem büyük bir

nifâk unsuru ve hem de Hazret-i Peygamber’e bir bühtândır. Çünkü

Cenâb-ı Rabbü-l Âlemiyn Hazret-i Peygamber’e kendiliğinden helâl ya da

haram tâyin etmek yetkisini vermemiştir (LXVI/1).

Osmanlı

İmparatorluğu’nda da, cumhûriyet Türkiye’sinde 1950’li yılların

ortalarına kadar da câmilerimizde kadınlar Sünnet’e uygun olarak

erkeklerin ardında saf tutmuşlar ama erkeklerle kadınlar arasında aslā

bir perde bulunmamıştır. Hac’ca gitmenin 1950’lerden i’tibâren

kolaylaşmasının sonucu olarak Suudî Arabistan’ı ziyâret edenler bu

ülkede geçerli olan Vehhâbî âdetlerini ve bu arada câmilerde kadınlar

ile erkekler arasında biribirlerini görmeyecek şekilde perdeler

bulunmasını Cenâb-ı Peygamber’den kalmış bir Sünnet olarak vehmederek

bunları Türkiye’ye de intikāl ettirmiş ve yaygınlaştırmışlardır.

Bugün,

haklarını feminizm ve eşitlik ütopyaları çerçevesinde arayan

kadınların İslâm Hukūku açısından aklını karıştıran: 1) recm cezâsı,

2) talâk-ı selâse ile karı boşamak, 3) kadının şâhitliği, ve 4) mirâsda

kadının hakkı meselelerine de kısaca bir göz atmak gerekir.

Zâni ve Zâniyenin Recm Edilmesi Konusu

Kur'ân'da:

• "Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı aranızdan dört şâhit getirin.

  Eğer şâhitlik ederlerse, o kadınları ölüm alıp götürünceye yâhut Allāh

  onlara bir yol açıncaya kadar evlerde hapsedin"

  (IV/15),
• "İçinizden fuhuş yapan her iki tarafa cezâ verin; eğer tevbe eder,

  uslanırlarsa artık onlara cezâ verip eziyet etmekten vazgeçin; çünkü

  Allāh tevbeleri kabûl eden ve çok esirgeyendir"

  (IV/16), ve
• "Zinâ eden kadın ve zinâ eden erkekten her birine yüz sopa vurunuz;

  Allāh'a ve âhiret gününe inanıyorsanız, Allāh'ın dininde (hükümleri

  uygularken) onlara acıyacağınız tutmasın. Müminlerden bir grup da

  onlara uygulanan cezâya şâhit olsun"

  (XXIV/2)
  

denilmektedir.

Buna

rağmen bâzı hadîslerde Cenâb-ı Peygamber'in zinâ suçu sâbit olan

birkaç kişiyi recmettirmiş olduğu rivâyet edilmektedir^[3]. Hz

Peygamber'in Kur'ân'ın (XXIV/2) âyetindeki açık hükmü çiğneyerek zinâya

uygulanan cezâyı nefsânî olarak arttırması Kur'ân'ın O'nun yüce ahlâkı

hakkındaki tavsifi^[4] ve Peygamber'e yüklemiş olduğu mükellefiyetler

(IV/105, V/48-49, XIV/11, XVIII/27) ile bağdaşmadığından: ya 1) bu

hadîsler uydurma hadîslerdir, ya 2) bu recm uygulaması henüz (XXIV/2)

âyeti nüzûl etmeden vuku bulmuş olan, o zamanki yaygın örfe uyarınca

bir uygulamadır, ya da 3) bu recm yahudi şerîatına^[5] mensûb kimselere

uygulanmıştır.

Hz Ayşe'ye izâfe edilen bir rivâyette:

Âişe (radyallāhü anhâ)'dan: Şöyle demiştir:

denilmektedir.

Bu rivâyet Kütüb-i Sitte'de yalnızca İbn Mâce'nin Sünen'inde

bulunmaktadır. Ayrıca, Kütüb-i Sitte'nin hepsinde de yer almış olan

olan bir başka rivâyette de:

denilmektedir.

Bu son iki rivâyetin uydurma oldukları şuradan bellidir ki bunlar

"Kur'ân'ı muhakkak ki Biz indirdik ve muhakkak ki O'nun koruyucusu da

Biz'iz" (XV/9) âyetinin kesin hükmüne muhâlif iddialar içermektedirler.

Zîrâ bu âyet Cenâb-ı Hakk'ın kelâmı ile, idrâk ve iz'an sâhiplerine: 1)

Kur'ân'ın bizzât Kendisi'nin koruması altında olduğunu, ve bundan

dolayı da ebediyyen 1) herhangi bir eksikliğe uğramaksızın, 2)

herhangi bir ek ile tahrîf edilmeksizin Hz Cebrâil'in Hz Muhammed'e

tebliğ ettiği şekliyle muhâfaza edileceğini vaad ve ilân etmektedir.

Sözde-recim-âyeti'nin bugünkü Mushaf'da bulunmadığının iddiası ise

Cenâb-ı Hakk'a yalan ve vaadini tutmamak isnâdından başka bir şey

değildir.

Bu durumda, söz konusu iki

rivâyetin hem Hz. Ayşe'nin ve hem de Hz. Ömer'in imajlarını tahrîf

etmeğe yönelik bir propagandanın eseri olması da muhtemeldir.

Kısacası,

zînâ edenlerin recm edilmesi Emevîler devrinden i’tibâren uygulamaya

konulmuş Câhiliye Dönemi’ne rücûun unsurlarından olan Kur’ân dışı bir

zulûmdür. Bu Kur’an dışı uygulama hâlen bâzı islâm ülkelerinde

geçerliliğini korumaktadır. Bunu irtikâb edenlerin Rûz-i Cezâ’da

Cenâb-ı Hakk’a verilecek hesapları vardır.

Talâk-ı Selâse İle Karı Boşamak

İslâk Hukūku’nda: 1) Nikâh dinin yarısıdır (Hadîs), 2) Eşler

biribirlerine, kimsenin nüfûz etmeğe hakkı olmadığı birer örtü

gibidirler (II/187), 3) Eşler biribirlerinin eksik yanlarını

tamamlarlar (Hadîs), 4) Eşlerin biribirlerine sevgisi, hizmeti ve

rikkati Cenâb-ı Hakk'ın indinde ibâdet mesâbesindedir (Hadîs), 5)

Allāh'ın en hoşlanmadığı helâl boşanmaktır (Hadîs), 6) Eşler

aralarında çözemedikleri meseleleri kendi ailelerinden birer hakem

seçmek sûretiyle onların arabuluculuğuna havâle etmelidirler (IV/35).

demektedir.

Böyle bir sevgiyle biribirlerine bağlı olan eşlerin evliliğinde haklar

dâimâ korunur. Bu sevgi ve karşılıklı hakkı koruma azmi ailenin hem

bütünlüğünün garantisidir ve hem de boşanmalara engel olur. Çünkü,

gene Hz Peygamber’in bildirdiği gibi:

İslâm

Hukūku biribirleriyle evli aynı bir çifte peşpeşine üç kere evlenme ve

üç kere de boşanma hakkı tanımaktadır. Üçüncü boşanmadan sonra bu

kadının ancak başka bir adamla evlenmesi helâldir.

Emevîlerden

i’tibâren kadın haklarında Câhiliye Devri’ne dönüş başlamış, ve

boşanmada da Kur’ân’da da Sünnet’te de yeri olmayan haksız hukuksuz

karı boşamak yaygınlaşmıştır. Hattâ, aynı kocaya rücu’ etmeyi de

önleyen bir şekilde, “Seni talâk-ı selâse ile boşadım” lâfı ile karı

boşamak yaygınlaşmıştır. Bu uygulama islâmî adâlete uygun değildir. Bu

sözden sonra karısının tekrar kendisine dönmesini isteyen eski kocanın

karısına hülle yaptırması ve bunun akabinde dördüncü kere onunla

evlenmesi de Kur’ân’ın kesin hükmünü aşabilmek için düşünülmüş şeytânî

bir hiyledir^[9].

Kadının Şâhitliği

Bakara sûresinin 282. âyeti, borçluluk söz konusu olduğunda, borç

senedinin yazılması sırasında iki erkeğin şâhit olarak bulunmasını ve

eğer iki erkek bulunamazsa şehâdetlerine rızâ gösterilecek bir erkek

ile iki kadının şâhit olmasını öngörmektedir. Kadının zinâ gibi

fevkalâde ağır bir töhmet altında bile, yukarıda ayrıntılarını vermiş

olduğumuz sürecin uygulanmasına bağlı olarak, kendisinin kendisi

hakkında müdafaa niteliğindeki şehâdetini kabûl eden Kur’ân’ın bir borç

senedi için iki kadının şehâdetini bir erkeğin şehâdetine denk

saymasındaki hikmeti iyi fehmetmek gerekir. Bunun gerek maddî gerekse

mânevî sorumluluk bakımından kadının yükünü hafifletmekden başka ne

hikmeti olabilir ki? Buna göre Kur’ân, şâhitlik konusunda fıkhî açıdan,

iki kadının şâhitliğinin bir erkeğin şâhitliğine her hâl için denk

olduğunu beyân etmiş değildir. Bu denkliğin her hâl için geçerli

olduğunu ileri sürmüş ve uygulamış olanlar Kur’ân’ın kadınlara vermiş

olduğu hakkı kısıtlamış olanlardır.

Kadının Mirâs Hakkı

Kadınların mirâs hakları Kur’ân’da Nisâ Sûresi’nin 7., 11., 12., 19.,

33., 127. ve 176. âyetleriyle sübût etmiştir. Bu âyetlere göre:

1. Kadının vâris olma hakkı vardır.
2. Kadınlar mirâs olamazlar.
3. Erkek çocuğun mirâsdaki payı kız çocuğunkinden iki misli daha fazladır.
4. Çocuğu olmayan ama bir kız kardeşi olan bir kimse ölürse mirâs olarak

   bıraktığının yarısı bu kız kardeşinin olur. Eğer çocuğu olmadan ölen

   erkeğin iki kız kardeşi varsa mirâsın üçte ikisi onlarındır.

   
   

İlâhî

hukūku bilmeyenler erkek çocukların mirâsdaki payının kız

çocuklarınkinin iki misli olmasına karşı infiallerini sık sık dile

getirirler. Oysa İlâhî Hukūk erkeği: 1) evlenirken ve boşanırken mehir

vermek, 2) ailesini geçindirmek, ve 3) muhtâc akrabâsına bakmakla

yükümlü kılmıştır. Oysa kadının bu mükellefiyetleri yoktur. Yâni

kadının erkeğe nisbetle ekonomik riski daha azdır. İşte Kur’ân erkeğin

bu riskini tahfîf için erkeğin mirâsdaki payının kadınınkine oranla iki

misli olmasına hükmetmektedir.

Sonuç

Kur’ân ve Sahîh Sünnet tabanında İslâm, kadına büyük haklar bahşetmiş

ve kadını korumuştur. Bu, özellikle, kadına isnâd edilebilecek zinâ

töhmeti söz konusu olduğunda fevkalâde âşikârdır. Kadına lûtfedilen bu

ilâhî haklar Emevîler’den i’tibâren geniş kapsamlı bir kısıtlamaya

uğramış ve bu uygulama zamanla sanki dinin hükmü imiş gibi kabûl

görerek yaygınlaşmıştır. Bu uygulamaları ayıklamak ve “Kadın Haklar”ını

Kur’ân ve Sahîh Sünnet’in öngördüğü şekilde teşhis ve ihyâ etmek

yalnızca âdil bir davranış değil, aynı zamanda bir cihâddır da.